وبلاگ

خانه مشاغل خانگی
سپتامبر 17, 2016
دسته‌بندی نشده بدون دیدگاه

هدررفت سالانه ۳ميليارد دلار محصول كشاورزي در ايران

هدررفت سالانه ۳ميليارد دلار محصول كشاورزي در ايران
Image result for ‫ضایعات کشاورزی‬‎
مركز ملي مطالعات راهبردي كشاورزي و آب اعلام كرد: زيان اقتصادي ناشي از ضايعات محصولات كشاورزي در ايران ۳ميليارد دلار بوده كه ۲۴درصد متوسطِ كل ارزش واردات محصولات كشاورزي و صنايع غذايي در سال‌هاي ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۳ است.

تقريباً همه با «دورريز غذا» آشنا هستند اما شايد «ضايعات غذايي» به اين اندازه آشنا نباشد. گاهي بخشي از محصول در مراحل برداشت يا پس از آن تا قبل از مصرف به‌دلايل مختلفي از دست مي‌رود؛ گاهي اين محصول به‌دليل سيستم نگهداري يا حمل‌ونقل كيفيت خود را از دست مي‌دهد و به مواد دورريختني تبديل مي‌شود و گاهي خسارتي به آن وارد مي‌شود. اما اين ضايعات غذايي در حقيقت محصولاتي هستند كه مقاديري آب صرف آن‌ها شده و قرار بوده سود اقتصادي به‌دنبال داشته باشد.

چرا ضايعات غذايي براي كشورها مهم است؟

بنابراين گزارش در تمامي كشورهاي جهان كاهش ضايعات بر افزايش درآمد، بهبود امنيت غذايي، توسعه اقتصادي و حفظ محيط زيست اثرگذار است.

بر اساس گزارش‌هاي فائو اين موارد آن‌قدر اهميت دارند كه هيچ كشوري نمي‌تواند در برابر آن‌ها بي‌تفاوت باشد. روش‌ها و الگوهاي توليد مواد غذايي و همچنين زيرساخت‌هاي داخلي هر كشور از جمله مواردي هستند كه روي ضايعات غذايي اثر مي‌گذارند. واقعيت امر اين است كه سطح توسعه و بلوغ سيستم اقتصادي كشورها هراندازه كه باشد، همه آن‌ها بايد تلاش كنند ضايعات غذايي را به حداقل برسانند و آن را در پايين‌ترين سطح ممكن نگه دارند.

يكي ديگر از دلايل اين موضوع به درآمد كشاورزان مربوط مي‌شود. واضح است كه ضايعات تأثيري مستقيم و منفي روي درآمد كشاورزان مي‌گذارند. با توجه به حجم زياد ضايعات محصولات كشاورزي و غذا در جهان، سرمايه‌گذاري سودآور در جهت كاهش اين ضايعات مي‌تواند راهي در جهت كاهش هزينه‌هاي توليد غذا باشد.

تا به حال در ايران هيچ نهادي به مطالعه دقيق و جامع مقدار ضايعات و تلفاتِ آبِ ناشي از آن نپرداخته بود. اما مواجهه ايران با بحران آب از يك‌سو و اهميت توليدات كشاورزي به‌لحاظ تأمين امنيت غذايي در كشور از طرف ديگر، باعث شده مركز ملي مطالعات راهبردي كشاورزي و آب به اين مسئله به‌صورت جزئي بپردازد.

پيش از اين در سطح جهان، سازمان خواربار و غذاي ملل متحد (فائو) در سال 2011 گزارشي در اين زمينه ارائه كرده بود. فائو در گزارش خود به‌كمك انستيتوي بين‌المللي زيست‌فناوري و غذاي سوئد، روي ايجاد ضايعات و دورريز غذا در كشورهاي پردرآمد و با درآمد متوسط و همچنين در كشورهاي كم‌درآمد پرداخته است.

غذاي دورريز كشورهاي صنعتي معادل كل غذاي جنوب صحراي آفريقا

يافته‌هاي گزارش فائو در سال 2011 نشان مي‌دهد ميزان ضايعات غذا در كشورهاي صنعتي مثل كشورهاي در حال توسعه بالاست اما تفاوتي بين اين دو وجود دارد.

در كشورهاي «در حال توسعه» بيش از 40درصد از اين ضايعات در مراحل پس از برداشت محصول تا فرآوريِ آن ايجاد مي‌شود. اما در كشورهاي «صنعتي» بيش از 40درصد غذا در خرده‌فروشي‌ها و در دست مصرف‌كننده نهايي دور ريخته مي‌َشود. بر اساس مطالعات فائو، دورريزي غذا به‌دست مصرف‌كننده در كشورهاي صنعتي معادل 222ميليون تن است كه اين حجم از غذاي دور ريخته شده تقريباً به‌اندازه كل غذاي توليدشده در كشورهاي جنوب صحراي آفريقاست (230ميليون تن).

11.8درصد از محصولات باغي و زراعي به ضايعات تبديل مي‌شوند

مركز ملي مطالعات راهبردي كشاورزي و آب 17 محصول مهم و عمده زراعي و 6 محصول عمده باغي كه بيشترين مصرف آب را به خود اختصاص داده‌اند، انتخاب كرده و مورد بررسي قرار داده است، براي مثال گندم جزو محصولات زراعي مورد بررسي بوده است كه طبق اين مطالعه، 7درصد از آن در زمان برداشت و 8درصد از آن در زمان حمل‌ونقل و نگهداري به ضايعات تبديل مي‌شود.

به اين ترتيب گندم به‌عنوان يك محصول زراعي 15درصد از حجم خود را از دست مي‌دهد و به ضايعات تبديل مي‌شود. مركبات نيز از محصولات باغي مورد مطالعه بوده‌اند. 2درصد از اين محصولات باغي در زمان برداشت و 14درصد از آن در زمان حمل‌ونقل و نگهداري به ضايعات تبديل مي‌شود. نتايج نهايي پژوهش نشان مي‌دهد 7574هزار تن معادل 11.1درصد از كل توليدات زراعي و 2267هزار تن معادل 14.5درصد از كل توليدات باغي به ضايعات تبديل مي‌شوند، به اين ترتيب به‌طور متوسط ضايعات كل محصولات باغي و زراعي 9841هزار تن معادل 11.8درصد از كل توليدات است.

زيان اقتصاديِ آب تلف‌شده چقدر است؟

اما اين ارزيابي‌ها به خود محصولات محدود نمي‌شود، ماجراي اصلي بر سر «آب» است. پس از برآورد ضايعات، آب تلف‌شده و زيان اقتصادي آن بررسي مي‌شود.

ارزش بهره‌وري اقتصادي هر مترمكعب آب طبق آمار رسمي بانك مركزي 10889ريال يا 33درصد دلار محاسبه شده است. ميزان تلفات آبي ناشي از ضايعات محصولات زراعي در سال 92 تا 93 برابر با 6.26ميليارد مترمكعب بوده است. اين ميزان براي محصولات باغي 3.04ميليارد مترمكعب بوده است. در مجموع اين‌طور برآورد شده كه در شرايط فعلي، ميزان تلفات آبِ ناشي از ضايعات كشاورزي معادل 9.3ميليارد مترمكعب است.

ضايعاتي كه مي‌تواند انرژي و پروتئين روزانه 2.7ميليون نفر را تأمين كند

براي اينكه درك ميزان انرژي كه از اين طريق هدر مي‌رود، راحت‌تر شود؛ مي‌توان اين‌طور گفت: با توجه به اينكه جمعيت ايران در سال 93 برابر با 77ميليون و 856هزار نفر بوده است، ضايعات كشاورزي تلف‌شده مي‌توانست انرژي و پروتئين روزانه 2ميليون و 700هزار نفر را در كشور تأمين كند، يا مي‌توانست از واردات حدود 5ميليون تن محصولات كشاورزي جلوگيري كند.

زيان اقتصادي ناشي از اين ضايعات 3ميليارد دلار برآورد شده است كه 24درصد متوسطِ كل ارزش واردات محصولات كشاورزي و صنايع غذايي در سال‌هاي 1390 تا 1393 بوده است. اما در كنار اين نتايج، پيشنهادات و راهكارهايي نيز ارائه شده است. نخستين راهكار، ساماندهي، تجهيز، نوسازي و اصلاح ساختار مكانيزاسيون كشاورزي است.

در كنار آن بهينه‌سازي مصرف غذا نيز بايد در دستور كار قرار بگيرد. همين يك پژوهشي كه در ايران در زمينه ضايعات محصولات كشاورزي و اثرات آن روي اقتصاد آب صورت گرفته به‌خوبي اهميت اين مسئله را نشان مي‌دهد، به اين ترتيب لازم است مقامات كشوري در حوزه آب به آن توجه بيشتري نشان بدهند.


نظر